Het geheim van het mysterie

Het vreemde aan het jodendom is dat het oorspronkelijk nauwelijks een mysteriereligie was. Er is God die waakt over zijn volk, er zijn wetten en voorschriften uit de Tenach die het voor de gojim onmogelijk maken te integreren in de joodse gemeenschap, er zijn de 10 geboden uit de Thora die het begin en het einde vormen van een goed leven, en er is het Heilige der Heilige dat een maal per jaar bezocht mocht worden door de hogepriester. Alleen dit laatste aspect suggereert een bepaalde vorm van mysteriecultus, maar de handeling van het zoenoffer is alles behalve een geheimzinnige metafoor van een nog dieper geheim. Er zijn geen myterieriten zoals die bij de cultussen van Eleusis, Dionysos, Orpheus of Mitras. Pas in de 12de eeuw zou er binnen het jodendom een mysteriecultus ontstaan in de vorm van de Kabbala.

En toen was daar Jezus met het onvoorstelbare inzicht van de genade van God en de vergeving van de zonde. Gods genade wordt uitgestort over rechtvaardigen en zondaars tegelijk. Een volstrekt anarchistisch principe gezien vanuit het standpunt van Thora en Tenach. En zelfs voor de meeste christenen in onze tijd nog ondenkbaar. Jezus' leer en leven zijn manifestaties van godsdienst zonder meer. Wie had kunnen bedenken dat door de genade van God onze beker steeds weer gevuld wordt - is dat niet de heilige graal?

En daar blijft het niet bij. Op het moment dat Jezus stierf scheurde de voorhang die toegang gaf tot het Heilige der Heilige: God zelf werd voor alle mensen zichtbaar in de persoon van Jezus. Jezus is het aangezicht van God.

Deze finale betekent daadwerkelijk het einde van alle mysteriecultus. 'Mysterie' is afgeleid van het griekse werkwoord myein dat (af)sluiten betekent. Het heeft betrekking op het sluiten van de ogen en de lippen; de ingewijde betreedt het duister, moet zijn ogen sluiten of wordt geblinddoekt en mag later niet spreken van hetgeen hem overkomen is. Maar Jezus is het licht, door Hem staan wij oog in oog met God. En de Heilige Geest heeft onze lippen geopend opdat wij spreken van Hem en God loven.

En toch is de toegang tot God middels Jezus het meest diepgaande mysterie dat ooit aan de mens is meegedeeld.

All in the mind

Plato's gebruik van de literaire vorm van de dialoog is het onwillekeurige resultaat van zijn uitleg van de eigenheid der dingen als intelligibel idee. Zover geldt ook voor Plato's filosofie dat hoe hij het weergeeft, verraadt wat het hem doet. Niet voor niets vormt die uitleg voor Nietzsche een bewijs van Plato's nihilisme. De kunstmatige dialoog tussen 2 mensen zoals die voorkomt in de werken van Plato, en die in werkelijkheid een monologue intérieur is, sluit de werkelijkheid op in de besloten en intieme ruimte van het denken. Dit lukte niet in poëtische rede van zijn voorgangers waarin het universum buiten het denken bestaat en zelf tot ons spreekt.

Uit de dialoog ontwikkelde zich de taal van de meta/fysica waarin het denken de materie overstijgt en uiteindelijk aan zichzelf genoeg heeft. Alle meta/fysica en daarvan afgesplitste vakwetenschap is in wezen een uitdijend mozaïek van teksten die voor eeuwig naar elkaar verwijzen zoals de reflexies in een spiegelpaleis. In het proces van verwijzing ontstaat betekenis. Dit proces heet in de taalwetenschap dialogisme; een naam waarin de persoon van Plato en zijn Dialogen doorklinken en dat zich als zodanig op zichzelf toepast.

Alle taal is tweedehands omdat de woorden die wij gebruiken om de dingen te benoemen al eerder en zoveel vaker zijn gebruikt. Enkel de mythologische Adam noemde de dingen bij naam, namelijk de eerste benoeming. Dit zijn de namen waarmee het heelal en de aarde zich tot ons wenden en van hun lot verhalen. De Griekse tragedies en de ontstaansmythen zijn ervan doortrokken. En zelfs in de vraagstelling van Heraclitus en Parmenides schemeren de contouren die eerste benaming door, namelijk in de vorm van een fotografisch negatief.

Een doodlopende weg

Elke religie heeft geprobeerd het geheim van het leven in rituelen te vangen. En de ervaring is steeds dezelfde: je kijkt in je net maar na verloop van tijd vind je een stervende vis. Het leven lacht ons in ons gezicht uit en al onze rituelen verslijten tot vorm. Je kijkt om je heen en voelt dat je iets bent kwijtgeraakt, iets wezenlijks. Niet alleen het ritueel. Maar ook het leven.

En dus stort je je op alle rituelen en symbolen die je kunt vinden om via de omgekeerde weg het leven terug te vinden. Aan het eind van deze weg staat het naakte lichaam, getatoeëerd en doorboord met piercings: beschadigingen van het meest nabije leven dat je kunt vinden, je eigen lichaam. Zelfmutilatie als maskering en bevestiging van het verlies van leven. En de fysieke pijn, toegebracht aan het eigen lichaam als enige toegang tot de ervaring van dit verlies. Het masker onthult het ware gezicht van de gemaskerde. Een sadomasochist.

Over mensen en profeten

Het droevige lot dat elke profeet wacht is het ontstaan van volgelingen. Nietzsche heeft de contradictie van het geloof het beste verwoord in Ecce Homo als hij stelt "wie mij volgt heeft mij nooit begrepen". De weg die de gelovige gaat, gaat zelf nergens heen. Zodra hij betreden wordt eindigt de weg.

Theologie heeft vele gezichten. En de laatste daarvan is technologie.

Silent sorrow on Tranquility Base

Als ooit de mensheid door een catastrofe wordt getroffen en zijn beschaving tot stof vergaat, dan kan het gebeuren dat millenia later de naam Armstrong als hemelgod in mythen tot leven komt zoals ooit de oude sumerische godin Inanna.

Bedankt Neil.

Once upon a time in the west

Er is een oude legende die verhaalt van een geliefde keizer die ooit het westeuropese grondgebied beschermd had tegen herhaalde invallen van barbaarse stammen. Hij versloeg de legers van koning Chnodomar, dreef de stammen terug tot ver achter de Rijn en zorgde ervoor dat verschillende generaties in vrede en welvaart konden leven. Toen hij stierf door een daad van verraad geloofde men dat hij niet werdelijk dood was. Hij slaapt, zo luidt de legende, onder een berg en wordt bewaakt door de draak van zijn huis. En zal ooit het westen in gevaar zijn, dan zal hij opstaan om de Rijn te verdedigen.

Ik heb je genoeg aanwijzingen gegeven: Wie was deze keizer? Waar was zijn keizerrijk?

28.27345,30.377841: Kinderen van Duin

Vanaf de laatste ijstijd tot aan het begin van het egyptische Oude Rijk is de sahara lange tijd groen en vruchtbaar geweest. Een savanelandschap, begroeid met acaciabomen, waar grote groepen krokodillen, nijlpaarden, olifanten en giraffen leefden. Van grote hoogte zijn nog steeds de opgedroogde rivierarmen te zien als de bloedvaten van een organisme - van slagaders tot haarvaten.

Toen de verwoestijning begon en de mensen samentrokken in de Nijldelta ontstond de noodzaak van georganiseerd bestuur. Een relatief grote groep mensen moest samenleven op een klein gebied met als kritische succesfactor het beheer van het water. Deze omstandigheid vormde de voorwaarde voor het ontstaan van de monumentale faraoh cultuur. Een rigide organisatie met een despotisch bestuur, bezield door belangrijke religieuze noties.

Paradoxaal genoeg kan door de huidige opwarming van de aarde de moesson heel spoedig terugkeren in dit gebied. In een tijdbestek van enkele generaties kan de sahara omvormen van zandduinen tot groene heuvels. Welke ironie dat het verstoken van fossiele brandstoffen die worden opgepompt uit de diepte van de woestijn uiteindelijk de hoofdoorzaak is voor de herschepping van die woestijnwereld tot vruchtbaar paradijs.

En welk lot bestuurt ons bestaan?

Millenia van faraoh dynastieën temidden van de 'verwoestijnende' wereld hebben de weg vrijgemaakt voor het islamitisch kalifaat. Maar wat doet de herschepping van het land straks met de religie?

Verlichting/Illuminati: endspiel

Wat doe je als je de macht wilt behouden die je af moet staan. Je geeft de macht aan het volk en bepaalt de mogelijkheden waaruit gekozen kan worden. En dat is precies wat het ancien régime gedaan heeft vlak voordat het achter de coulisse van de geschiedenis verdween. Aan deze kant van het toneel spreken we van de periode van de Verlichting; aan de andere kant noemen de betrokken het zelf de Orde van Illuminati.

De methode is simpel. Voor de illusie van keuze maak je gebruik van een semantisch spel met begrippen als revolutionair, liberaal, democraat, socialist, conservatief, republikein, communist en nog veel meer. Elk begrip is als een kaart uit de tarot, gespeeld aan een tafel die wij niet zien. Wat wij wel zien is slechts de uitkomst van het spel, de kaarten die op tafel liggen. Dat is waar de media zijn ingestapt.

Het zijn deze kernbegrippen die uit de franse revolutie naar ons toe zijn gekomen die de schijn van onderscheid in stand houden, maar waarvan de set van betekenissen moeiteloos verschuift van het ene kamp naar het andere en weer terug tot ze uiteindelijk bezwijken aan de overvloed van inhoud en alleen nog een ceremonieel doel dienen: hypnose van de massa om te geloven in haar eigen macht. De ondankbare taak van de pratende hoofden van de media.

Maar zodra je de kaarten niet meer van elkaar kunt onderscheiden heeft spelen geen zin meer. Met de implosie van de politieke kernbegrippen stort en politieke systeem zelf in en ontstaat een nieuw maatschappelijk model met zijn eigen machtsverhoudingen. Grote kans dat een oude vriend aan de deur van de geschiedenis klopt, en als hij wordt opgedaan zal alles voor lange tijd anders worden: het heerlijk of feodaal stelsel. In feite is het kapitalisme zodra het overstapte op het principe van ongedekte leningen dit stelsel al binnengetreden.

Toch zegt dit alles niets over de integriteit van de spelers die aan tafel zitten.

Smells like teen spirit

Zoals het geweten verdrongen wordt door wetten, zo nemen werkprocessen en discipline de plaats in van nieuwsgierigheid. En formats die van creativiteit. Het is daarom dat 'jeugd' de levensfase is van onschuld en vernieuwing; dan ben je nog onaangedaan door wetten, processen en formats. Laat staan dat discipline je iets zegt.

Maar aan het eind wint de entropie. Dat geldt voor beschavingen, stromingen en individuele levens. De mens als jongere vindt zijn oorsprong in Goehte's Werther. In de daarop volgende Sturm und Drang periode vocht de jeugd zich een weg naar de top. Maar zodra de jongere in de jaren 20 van de vorige eeuw werd ontdekt als sociaal-economische doelgroep is een ontwikkeling ingezet die aanvankelijk leidde tot het ongedachte hoogtepunt van de jongerencultuur in de rock and roll en die onherroeppelijk het einde van het jeugdige moest inleiden in de formats van de mode.

Op het hoogtepunt lonkt altijd de diepte van het einde. Maar is de val vanaf de top niet het tragische en erotische lot van de jongere?
En het einde sluit weer aan bij het begin. Zijn Werther en Kurt Cobain niet een en dezelfde persoon?

Aan de basis van de vermarkting van de jeugd staat Edward Bernays. Bernays was een neef van Freud. Hij was de eerste die de lessen van zijn oom toepaste op het grote Amerikaanse publiek met als doel de manipulatie van de massa.

In blijde verwachting

Een tijdje terug verklaarde Bram Moszkowicz bij Pauw en Witteman dat hij als gevolg van zijn tragische familieverleden de verdediging van de democratische rechtstaat boven alle andere dingen stelt. Alternatieve samenlevingsvormen hebben om aan de macht te komen en te blijven niet zelden naar systematisch geweld gegrepen. Zijn voorkeur voor de democratische rechtstaat verklaart de bereidheid van Moszkowicz om zelfs de meest gore idioot te verdedigen. Bram deelt dit uitgangspunt met de meeste strafpleiters van ons land. Het is de contradictie van de rechtstaat: om de onschuldigen te beschermen moeten de schuldigen verdedigd worden.

Meer moeite hebben diezelfde strafpleiters, en om nu begrijpelijke redenen, met de verdediging van leden van dictatoriale overheden wier misdaden een ideologische basis hebben. Door deze stellingname impliceren Moszkowicz en collega's dat individueel geweld minder slecht is dan systematische geweld: de moordenaar die handelt op basis van economische motieven of uit perferse lustgevoelens of wraak, zo'n dader is meer verdedigbaar dan de commandant van een eenheid die een ideologische zuivering doorvoert in opdracht van een junta.

Wat Moszkowicz cs gemakshalve vergeet is dat de misdaden in bijvoorbeeld het derde rijk, ten minste wat het motief van de daders betreft, ook gepleegd zijn uit wraak over een ongelijke welvaartsverdeling en door dezelfde soort verdorven personen als het geval is bij individueel geweld.

Het tragische probleem is dat de achtergrond van de daad voor het slachtoffer niets uitmaakt. De democratische rechtstaat heeft om reden van bovenstaande contradictie noodgedwongen meer oog voor de dader dan voor het slachtoffer. Om onschuld an sich te beschermen staren we ons blind op de verdediging van de misdadiger in plaats van ons de vraag te stellen hoe we de misdaad kunnen voorkomen. Onderhand is voldoende duidelijk dat een misdadige inslag overerfbaar is en armoede en sociale achterstand de kans op een criminele toekomst vergroot. Daarnaast heeft de morele armoede van de zakelijke elite aangetoond dat ook rijkdom geen garantie is voor een goede opvoeding. Als we de focus willen verleggen naar het voorkomen van misdadige potenties kan dat alleen als we kiezen voor systematische geboortebeperking die gebaseerd is op onderzoek naar de particuliere, biologische en sociaal-economische wenselijkheid van de zwangerschap en de morele dimensie van de aanstaande ouders.